Okolice Strzelina kryją wiele ciekawych miejsc, które warto odkryć podczas jednodniowej wycieczki. W tym artykule przedstawiam propozycje atrakcji dla miłośników historii, pięknych krajobrazów i spokojnego wypoczynku. Podpowiem, dokąd się wybrać, by dobrze wykorzystać czas i poznać uroki regionu.
Na krótki wypad z Wrocławia wybieram Wzgórza Strzelińskie: do Strzelina jest niespełna 40 km, a samochodem dojadę tam w około 45 minut. Pociągiem podróż trwa 40–50 minut; stacje w Strzelinie, Białym Kościele, Henrykowie i Ziębicach ułatwiają rozpoczęcie wędrówki w różnych miejscach. To zalesione pasmo Przedgórza Sudeckiego, gdzie łagodne wzgórza kryją strome podejścia, a leśne ścieżki prowadzą między otwartymi polami i punktami widokowymi.
Najchętniej zdobywam Gromnik — najwyższy szczyt pasma, mierzący 393 m n.p.m. Na trasę można ruszyć z Henrykowa lub Białego Kościoła; dłuższa pętla przez wsie i lasy liczy około 30 km. Jeśli wolę krótszy spacer, korzystam z parkingu przy szczycie. Na górę prowadzą schody z tablicami przyrodniczymi, a ponad 20-metrowa wieża widokowa o konstrukcji nawiązującej do szachulca pozwala podziwiać okoliczne pasma, Ślężę, a przy dobrej pogodzie także zabudowania Wrocławia.
Ruiny zamku, granitowy kamieniołom i widoki aż po Śnieżnik
Gdy bukowy lub świerkowy las ustępuje polom i polanom, widać Góry Sowie, Bardzkie, Bystrzyckie i Złote, masyw Śnieżnika, a przy dobrej widoczności nawet elektrownię w Opolu. Na Gromniku zachowały się też zabezpieczone ruiny średniowiecznego zamku, niegdyś związanego z rodziną Czirnów. Bracia napadali na kupców, a znaleziska z wykopalisk można dziś obejrzeć w muzeum w Romanowie.
Region ma również granitowe oblicze: Strzelin słynie z jednego z najgłębszych kamieniołomów w Europie, a pozostałości po wydobyciu i wypalaniu wapienia nadają okolicy surowy charakter. Po wędrówce można odpocząć przy zbiornikach wodnych w Białym Kościele, gdzie czekają spacerowa ścieżka i ławki. Ponad 60 lokalnych tras obejmuje zarówno łatwe rodzinne odcinki, jak i wymagające leśne ścieżki, dlatego Wzgórza Strzelińskie nadają się na pieszą wyprawę, krótki spacer oraz wycieczkę rowerową.
Pomysły na jednodniową wycieczkę w okolicach Strzelina
Wybierz trasę według swoich planów: wejdź na Wzgórza Strzelińskie, zwiedź zabytki, rusz na rower albo odpocznij nad wodą. Poniższe propozycje łączą aktywny wypoczynek ze spokojnym zwiedzaniem.
- Wejdź na Gromnik i podziwiaj Wzgórza Strzelińskie. Piesza trasa prowadzi przez bukowo-świerkowe lasy na najwyższy szczyt pasma, który mierzy niespełna 400 m n.p.m. Na wierzchołek wiodą schody z tablicami przyrodniczymi. Obejrzyj tam ruiny średniowiecznego zamku Czirnów i wejdź na ponad 20-metrową wieżę widokową. Przy dobrej pogodzie dostrzeżesz Ślężę, Wrocław i pasma Sudetów. Jeśli masz mało czasu, zaparkuj pod Gromnikiem.
- Poznaj kamienną historię Strzelina. Przejdź przez centrum, zobacz Dom Książąt Brzeskich i wejdź na Wieżę Ratuszową, skąd obejrzysz miasto z góry. Strzelin słynie z granitu, a miejscowy kamieniołom uchodzi za najgłębsze tego typu wyrobisko w Europie. Zajrzyj też do Skalnego Parku koło stacji kolejowej. Pamiętaj jednak, że czynne kamieniołomy mogą mieć ograniczony dostęp.
- Połącz wędrówkę ze zwiedzaniem Henrykowa. Odwiedź XIII-wieczne opactwo cystersów, którego architektura łączy gotyk, renesans i barok. W kościele zobacz bogato rzeźbione stalle, zabytkowe organy i dzieła Michaela Willmanna. Poznaj historię Księgi henrykowskiej, zawierającej pierwsze zapisane zdanie po polsku, a potem odpocznij w przyklasztornym parku. Od dworca do opactwa dzielą około 2 km.
- Wyrusz na rowerową pętlę z Białego Kościoła. Wybierz trasę odpowiednią do swoich umiejętności: gmina oferuje zarówno łagodne drogi rodzinne, jak i wymagające singletracki. Po drodze zobaczysz leśne ścieżki, otwarte panoramy i okolice dawnych wyrobisk. Zatrzymaj się przy Rezerwacie Przyrody Krzyżowe Dęby lub przejedź w pobliżu Gromnika. Przed wyjazdem sprawdź nawierzchnię, oznakowanie i zasady obowiązujące na terenach chronionych.
- Odpocznij nad wodą w Białym Kościele. Po spacerze lub przejażdżce odwiedź miejscowe stawy i przejdź ścieżką wzdłuż brzegu. W okolicy działa ośrodek wypoczynkowy, a spacer po parku pozwoli spokojnie zakończyć dzień. Biały Kościół sprawdzi się też jako punkt startowy wycieczki rowerowej. Wcześniej sprawdź dostępność parkingu i wypożyczalni.
- Odwiedź Żmigród i zobacz ruiny pałacu. Obejrzyj pozostałości pałacu Hatzfeldów, a następnie wejdź na taras widokowy w dawnej baszcie z XVI wieku. Zespół otacza romantyczny park ze starymi drzewami i dawną oranżerią. Miejsce wiąże się z historią wojen napoleońskich oraz przygotowań do walki z Napoleonem.
| Miejsce / aktywność | Liczby i szczegóły |
|---|---|
| Opactwo Cystersów w Henrykowie | XIII w. · ok. 2 km od stacji · „Daj, ać ja pobruszę…” |
| Wzgórza Strzelińskie i Gromnik | Gromnik: 393 m n.p.m. · wieża widokowa: ponad 20 m |
| Trasy rowerowe i singletracki | Ponad 60 tras · pętle rodzinne i trudniejsze odcinki MTB |
| Kamieniołomy | Strzelin: jedno z najgłębszych wyrobisk granitu w Europie · Gębczyce |
| Białe Kościół – wypoczynek nad wodą | Ośrodek rekreacyjny · spacerowa ścieżka nad brzegiem · sezon letni |
| Dojazd z Wrocławia | Ok. 40 km do Strzelina · pociągiem ok. 40–50 min |
Opactwo Cystersów w Henrykowie i pierwsze zdanie po polsku
Do Henrykowa na Dolnym Śląsku, niedaleko Strzelina i Wzgórz Strzelińskich, przyjechałem, by zobaczyć opactwo cystersów. Szybko odkryłem jednak, że jego historia wiąże się także z początkami polskiego piśmiennictwa. Do miejscowości można dojechać pociągiem, a od stacji do klasztoru prowadzi około 2-kilometrowa trasa.
Cystersi zaczęli budować opactwo w XIII wieku. Najazdy, pożary i wojny, w tym mongolski oraz trzydziestoletnia, wielokrotnie niszczyły zabudowania. Dlatego dzisiejsza świątynia łączy style gotycki, renesansowy i barokowy.
Szczególnie zainteresowała mnie „Księga henrykowska”, spisana głównie po łacinie przez cysterskiego zakonnika w drugiej połowie XIII wieku. Zawiera zdanie „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”, uznawane zwykle za pierwsze zapisane po polsku. Mąż proponuje w nim żonie, że sam zmieli ziarno na żarnach, a ona odpocznie. Oryginał znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu; w Henrykowie można obejrzeć faksymile.
Rzeźbione stalle i dzieła mistrza zwanego śląskim Rembrandtem
W świątyni warto zobaczyć XVI-wieczne, bogato rzeźbione stalle, barokowe obrazy Michaela Willmanna, zwanego „śląskim Rembrandtem”, oraz zabytkową szafę organową z przełomu XVII i XVIII wieku. Sam instrument pochodzi z XIX stulecia. Zwiedzanie może być ograniczone podczas mszy, dlatego najlepiej przyjść poza godzinami nabożeństw.
Przy klasztorze rozciąga się park, w którym rośnie jeden z najstarszych cisów w Polsce. Niedaleko zaczyna się też droga ku leśnym Wzgórzom Strzelińskim. Dla mnie historia opactwa i zdanie z „Księgi henrykowskiej” uczyniły z Henrykowa coś więcej niż cel wycieczki — pozwoliły zajrzeć w początki polszczyzny.
Ciekawostka: „Księga henrykowska” trafiła w 2015 roku na listę „Pamięć Świata” UNESCO, która obejmuje najcenniejsze dokumenty dziedzictwa ludzkości.
Rowerem wokół Strzelina – rodzinne trasy, singletracki i kamieniołomy
Na rowerowy wypad blisko Wrocławia chętnie wybieram okolice Strzelina. Łagodne Wzgórza Strzelińskie kryją leśne podjazdy, kręte ścieżki i widoki na pola oraz Sudety. Rodzinom służą leśne dukty i spokojniejsze drogi, choć miejscami trafiają się kamienie i grunt. Z dziećmi wybieram łatwiejsze warianty i wcześniej sprawdzam trasę — nie każda ścieżka nadaje się na małe koła.
W okolicy można znaleźć różne atrakcje i trasy rowerowe:
- leśne dukty i spokojniejsze drogi odpowiednie na rodzinną przejażdżkę,
- singletracki w rejonie Białego Kościoła i Krzyżowych Dębów, między innymi Singletrack S4,
- kamieniołomy, dawne wyrobiska i wapienniki,
- Gromnik z ruinami średniowiecznego zamku i wieżą widokową.
Po więcej emocji jadę na singletracki w rejonie Białego Kościoła i Krzyżowych Dębów. Pętle, między innymi Singletrack S4, prowadzą przez leśne zakręty i zmienne nachylenia, więc początkujący mogą jechać spokojnie, a doświadczeni zmierzyć się z trudniejszymi odcinkami. Zabieram kask, wodę i mapę, ponieważ po deszczu korzenie oraz luźne podłoże utrudniają jazdę. Startuję przy Ośrodku Rekreacyjnym w Białym Kościele, a po trasie odpoczywam nad stawami.
Kamienne olbrzymy i widoki z wieży po rowerowej przygodzie
Okolica przypomina także o wydobyciu kamienia. Strzelin słynie z ogromnego kamieniołomu granitu, a w pobliżu można zobaczyć dawne wyrobiska i wapienniki — piece szybowe do wypalania skał wapiennych. Przy stacji kolejowej warto odwiedzić Skalny Park, a podczas przejazdu przez wzgórza zatrzymać się w Gębczycach. Kamieniołomy oglądam z bezpiecznej odległości i omijam czynne zakłady.
Trasę można przedłużyć do Gromnika, najwyższego szczytu Wzgórz Strzelińskich (393 m n.p.m.). Znajdują się tam ruiny średniowiecznego zamku i wieża widokowa, z której przy dobrej pogodzie widać Ślężę, Góry Sowie, a nawet okolice Wrocławia. Dzień warto zakończyć nad stawami w Białym Kościele lub w Strzelinie, gdzie można odpocząć i uzupełnić zapasy. W ten sposób łatwo połączyć rodzinną przejażdżkę, leśny singletrack i geologiczne ciekawostki.
Ciekawostka: wieża na Gromniku stoi w miejscu dawnej średniowiecznej warowni, więc rowerową wycieczkę można połączyć z odkrywaniem historii Wzgórz Strzelińskich.
Relaks nad wodą w Białym Kościele – pomysł na letni przystanek
W upalny dzień chętnie odwiedzam Biały Kościół, by odpocząć nad wodą po wędrówce po Wzgórzach Strzelińskich. Zamiast leśnych ścieżek wybieram ławkę przy brzegu i chwilę spokoju — wystarczy kilka wolnych godzin.
Przy zbiornikach spotykam wędkarzy, a obok ośrodka wypoczynkowego spaceruję ścieżką wzdłuż brzegu i odpoczywam na ławce. Gdy mam ochotę na dłuższą przechadzkę, idę w stronę kościoła pw. Najświętszej Marii Panny, którego wieża góruje nad okolicą.
Rowerowa przygoda i błogi odpoczynek nad wodą
Biały Kościół sprawdza się jako przystanek po pieszej lub rowerowej wycieczce. Trasy w gminie Strzelin prowadzą przez lasy, pola i okolice kamieniołomów granitu, a w pobliżu zaczyna się pętla singletrackowa S4, biegnąca w rejonie Rezerwatu Przyrody Krzyżowe Dęby. Latem, zwłaszcza w lipcu i sierpniu, chętnie zatrzymuję się tu na dłużej; wiosną i wczesną jesienią można zaś liczyć na spokojniejszą atmosferę.
Biały Kościół pozwala połączyć aktywną wycieczkę z chwilą odpoczynku nad wodą. To dobre miejsce na krótki przystanek, zanim ruszy się dalej odkrywać Dolny Śląsk.
Do Białego Kościoła dojadę pociągiem, a przy ośrodku znajdę parking. Na miejscu mogę rozpocząć wycieczkę rowerową, a po niej odpocząć nad wodą. Zabieram napój, przekąskę i ręcznik, by połączyć aktywny dzień na Dolnym Śląsku z chwilą relaksu.
Źródła:
- https://idealbonieide.com/2019/06/07/wzgorza-strzelinskie-rekonesans-na-gromniku-i-okolicach/
- https://www.komoot.com/pl-pl/guide/4352975/trasy-rowerowe-bez-ruchu-woko-gmina-strzelina
- https://bartekwpodrozy.pl/atrakcje-w-okolicy-wroclawia-miejsca-ktore-warto-zobaczyc/
- https://www.wroclaw.pl/dla-mieszkanca/zamki-i-palace-pod-wroclawiem
- https://dolnyslask.travel/atrakcje/kapieliska-na-dolnym-slasku
